Alexey Pajitnov ve Tetris: Sovyet Bilgisayarından Dünyaya Uzanan Kariyer

Aşağıda Pajitnov'un araştırmacılıktan dünyanın en tanınan oyunlarından birinin sahibi olmaya uzanan kariyerini bulacaksınız.

Ses tanıma araştırmacısından oyun tasarımcısına

Pajitnov, Moskova Devlet Üniversitesi'nde uygulamalı matematik okudu. 1977'de Sovyet Bilimler Akademisi'nde yaz stajı yaptı ve 1979'da mezun olunca akademinin Dorodnitsyn Bilgisayar Merkezi'nde ses tanıma üzerine çalışmaya başladı. Merkeze yeni bilgisayarlar geldiğinde araştırmacılar makinenin kapasitesini ölçmek için küçük programlar yazardı. Pajitnov bu geleneği oyun denemeleri yapmak için bir fırsat olarak gördü; matematik, bulmaca ve bilgisayar psikolojisine olan ilgisi bu denemelerde birleşti.

1984: Pentominodan Tetris'e

İlham kaynağı, çocukluğunda oynadığı pentomino bulmacasıydı: Beş kareden oluşan parçaları bir kutuya yerleştirmeye çalışırsınız. Pajitnov parçaları dört kareye indirdi, onları yukarıdan düşürdü ve dolan satırların silinmesi kuralını ekledi. Adı da Yunanca dört anlamına gelen “tetra” ile tenis anlamına gelen “tennis” sözcüklerinin birleşiminden geldi.

İlk sürüm, merkezdeki Electronika 60 bilgisayarında yazıldı. Bu ilk hâlinde seviye ve puan sistemi yoktu; ancak Pajitnov oyunu bırakamadığını fark edince elinde güçlü bir fikir olduğunu anladı. Ardından iş arkadaşı Dmitri Pavlovsky ve henüz 16 yaşındaki stajyer Vadim Gerasimov ile birlikte IBM PC için renkli bir sürüm hazırlandı; puanlama ve ses efektleri bu aşamada eklendi.

Demir Perde'nin ötesine: ELORG ve lisans savaşı

Tetris önce Sovyetler Birliği'nde ve diğer Doğu Avrupa ülkelerinde disketlerle elden ele yayıldı. 1987 ve 1988'de Mirrorsoft ve Spectrum HoloByte aracılığıyla Kuzey Amerika ve Avrupa'da PC'lerde yayımlandı. Oyunun hakları, Sovyetler'de yazılım ve donanım ithalat ihracatını tekelinde tutan ELORG tarafından yönetiliyordu. Pajitnov bir devlet kurumunun çalışanı olduğu için oyundan telif almıyordu.

1980'lerin sonunda farklı şirketler arasında konsol ve el konsolu hakları için çetin bir lisans mücadelesi yaşandı. Bu sürecin en önemli sonucu, Nintendo'nun 1989'da Tetris'i Game Boy ile birlikte kutudan çıkan oyun olarak sunması oldu. Bu eşleşme hem el konsolunu hem de Tetris'i dünya çapında bir fenomene dönüştürdü. Hollanda asıllı oyun yapımcısı Henk Rogers, bu süreçte Pajitnov'la tanışan ve ilerleyen yıllarda iş ortağı olacak kişiydi.

ABD yılları ve The Tetris Company (1996)

• 1991 — Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Vladimir Pokhilko ile birlikte ABD'ye taşındı.

• 1990'lar — Pokhilko ile 3D yazılım şirketi AnimaTek'i kurdu; şirketin bilinen işlerinden biri sanal akvaryum yapımı El-Fish'tir.

• 1996 — Henk Rogers ile The Tetris Company'yi kurdu. Haklarının kendisine dönmesiyle ilk kez Tetris'ten telif geliri almaya başladı.

• Ekim 1996–2005 — Microsoft'ta çalıştı; Microsoft Entertainment Pack: The Puzzle Collection ve MSN oyunları üzerinde görev aldı.

• Xbox 360 dönemi — Altıgen tabanlı bulmaca oyunu Hexic'in geliştirilmiş sürümü Hexic HD, Xbox 360 Premium paketleriyle birlikte sunuldu.

Pajitnov ayrıca Super NES için çıkan Yoshi's Cookie'nin bulmacalarının tasarımına katkı verdi, üç boyutlu bir Tetris yorumu olan Welltris'i ve yapboz mantığına dayanan Pandora's Box'ı tasarladı.

Ödüller

GameSpot, 1996'da Pajitnov'u tüm zamanların en etkili bilgisayar oyunu geliştiricileri listesinde dördüncü sıraya yerleştirdi. Mart 2007'de Game Developers Choice Awards'ta, gündelik (casual) oyun pazarına öncülük ettiği için First Penguin ödülünü aldı. Tetris de 2015'te The Strong National Museum of Play'in World Video Game Hall of Fame listesine girdi. 2023 yapımı Tetris filmi, lisans mücadelesini dramatize ederek anlattı.

Tek oyunluk bir tasarımcı mı?

IGN, 2012'de Pajitnov'u akılda kalan “tek hit” isimleri listesine koymuştu. Bu yakıştırma, Tetris'in gölgesinin ne kadar büyük olduğunu gösterse de kariyerin tamamını anlatmaz. Pajitnov, Microsoft yıllarında bulmaca derlemeleri ve çevrim içi zekâ oyunları üzerinde çalıştı; Hexic HD, Xbox 360 Premium paketleriyle birlikte oyunculara ulaştı. 2005'te WildSnake Software ile yeni bir bulmaca serisi için iş birliği duyurdu. 2009'da Almanya'daki LARA ödüllerinde onur ödülü, 2015'te İspanya'daki Fun & Serious Game Festival'de Bizkaia ödülü aldı. Yani Pajitnov'un kariyeri, bulmaca tasarımına adanmış uzun bir çizgi olarak okunmalı.

Pajitnov'un hikâyesi, Soğuk Savaş yıllarında bir yazılımın sınırları nasıl aştığını da gösterir. Resmî bir yayın planı olmadan disketlerle kopyalanan bir bulmaca, önce Doğu Avrupa'da, ardından Batı'da milyonlarca kişiye ulaştı; yaratıcısı ise bu başarıdan yıllarca maddi bir pay alamadı. Bugün oyun geliştiricilerin fikrî mülkiyet haklarına ilişkin tartışmalarda Tetris sık sık örnek gösterilir.

Bugüne etkisi

Tetris'in kuralları neredeyse hiç değişmeden kırk yılı aşkın süredir oynanıyor. Bugün Steam'de bulunan Tetris Effect: Connected gibi yorumlar, Pajitnov'un temel fikrini müzik, görsel efekt ve çevrim içi modlarla yeniden paketliyor. Bulmaca türünün “kolay öğrenilen ama bitmeyen” yapısı, mobil ve gündelik oyunların büyük kısmının ortak dilidir; bu dilin en saf örneği hâlâ Tetris'tir.

Sık sorulan sorular

Tetris'i kim icat etti?

Tetris'i 1984'te Moskova'daki Dorodnitsyn Bilgisayar Merkezi'nde çalışan Alexey Pajitnov yarattı. IBM PC sürümünde Vadim Gerasimov ve Dmitri Pavlovsky de katkı verdi.

Pajitnov Tetris'ten neden uzun süre para kazanamadı?

Oyunu Sovyet devletine bağlı bir kurumda çalışırken geliştirdiği için haklar ELORG'daydı. Pajitnov ilk kez 1996'da The Tetris Company'nin kurulmasıyla telif almaya başladı.

Tetris adı nereden geliyor?

Ad, dört anlamına gelen Yunanca “tetra” ön eki ile tenis sözcüğünün birleşiminden oluşur; oyundaki her parça dört kareden meydana gelir.

Kaynak: The Strong National Museum of Play