Atari E.T. Kartuşları Gerçekten Çöle Gömüldü mü? Alamogordo Kazısı

E.T. neden başarısız oldu?

Hikâyenin kökü 1982'ye uzanıyor. Steven Spielberg'in E.T. filmi dönemin en büyük gişe başarılarından biriydi ve Atari, filmin oyun haklarını yüksek bir bedelle aldı. Lisans görüşmeleri uzayınca oyunun tasarımcısı Howard Scott Warshaw'a, oyunu Noel satış sezonuna yetiştirmek için yalnızca beş haftalık bir süre kaldı. Bu, o dönem için bile son derece kısa bir süreydi.

Kaynaklara göre Atari 5 milyon E.T. kartuşu üretti, ancak yaklaşık 1,5 milyonu satıldı. Benzer bir tablo Atari 2600 için çıkan Pac-Man'de de yaşanmıştı: 12 milyon kartuş üretilmiş, 7 milyon civarında satılmıştı. Aşırı üretim, düşük kaliteli oyunların pazarı doldurması ve tüketici güveninin sarsılmasıyla birlikte ABD'de 1983 video oyunu krizi olarak bilinen çöküş başladı. Atari, 1983'te yüz milyonlarca dolar zarar etti ve ertesi yıl bölünerek satıldı.

E.T. zamanla bu çöküşün sembolü hâline geldi. Pek çok listede “tarihin en kötü oyunu” olarak anıldı. Bu ün, gömü efsanesinin neden özellikle E.T. ile anıldığını da açıklıyor.

Eylül 1983: çöle giden kamyonlar

Eylül 1983'te Alamogordo yerel basını, Atari'nin Teksas'ın El Paso kentindeki deposundan gelen kamyonların kasabanın güneyindeki çöplüğe yük boşalttığını yazdı. Kamyon sayısı kaynağa göre değişiyordu: yerel atık yetkilileri 10, şirket sözcüleri 20'ye yakın, belediye yetkilileri ise 14 kamyon dedi. New York Times da 28 Eylül 1983'te konuyu haberleştirdi.

Atari'nin o dönemki resmî açıklaması, Atari 2600'den yeni nesil 5200 sistemine geçiş sürecinde eski stokların imha edildiği yönündeydi. Bir şirket yetkilisi ise gömülenlerin büyük kısmının bozuk ya da iade edilmiş ürünler olduğunu söyledi. Ezilen malzemelerin üzerine 29 Eylül'den itibaren beton döküldü. Kasaba yönetimi de olaydan sonra çöplüğe dışarıdan atık dökülmesini kısıtladı.

Efsane nasıl büyüdü?

Gömünün gerçekleştiği belgeliydi, ancak içeriği görülemiyordu. Bu boşluk zamanla efsaneyi besledi. En yaygın anlatım, Atari'nin satamadığı milyonlarca E.T. kartuşunu, utancını gizlemek için çöle gömdüğü yönündeydi. Bazı kaynaklarda bu rakam 3,5 milyona kadar çıktı. Oyunun tasarımcısı Warshaw ise milyonlarca kopyanın imha edildiğinden şüphe duyduğunu sonradan dile getirdi.

Yıllar içinde konu, video oyunu tarihinin en ünlü şehir efsanelerinden birine dönüştü. Gömünün gerçek olup olmadığı bile zaman zaman sorgulandı; kimileri bunun abartılmış bir hikâye olduğunu düşündü. Kesin cevap için kazmak gerekiyordu. Üstelik çöplüğün üzeri betonla kapatıldığı ve alan yıllar içinde başka atıklarla dolduğu için, kazı yapılsa bile bir şey bulunup bulunamayacağı da belirsizdi. Bu belirsizlik, efsaneyi otuz yıl boyunca canlı tuttu.

2014 kazısı: efsane topraktan çıkıyor

Alamogordo Belediyesi, Mayıs 2013'te Fuel Industries adlı şirkete bir belgesel çekmek ve alanı kazmak için altı aylık izin verdi. Projede Microsoft da yer aldı; belgesel, Zak Penn'in yönettiği Atari: Game Over adını taşıyordu ve Xbox platformunda yayımlandı. Kazı 26 Nisan 2014'te halka açık bir etkinlikle yapıldı ve ekip, Atari malzemelerinin bulunduğu katmana ulaştı.

Kazıya arkeologlar da katıldı ve buluntuları kayıt altına aldı. Sonuç oldukça netti:

• Yaklaşık 1.300 kartuş çıkarıldı.

• Bu kartuşlar 59 farklı oyuna aitti; çoğu Atari 2600, bir kısmı Atari 5200 oyunlarıydı.

• E.T. kartuşları buradaydı, ama yanlarında Yars' Revenge, Star Raiders, Pac-Man, Space Invaders, Defender ve Warlords gibi başka oyunların kutuları da görüldü.

• Kartuşların yanında Atari donanımları da bulundu. Kazının ardından alan yeniden dolduruldu.

Gömü işini yöneten eski Atari yöneticisi James Heller ise gömülen kartuş sayısının yaklaşık 728.000 olduğunu açıkladı. Bu, efsanedeki milyonlarla değil, Atari'nin sonradan verdiği 700.000 civarındaki rakamla uyumluydu.

Çıkan kartuşlara ne oldu?

Buluntuların bir kısmı müzelere gitti. Bir E.T. kartuşu Smithsonian Enstitüsü'nün koleksiyonuna alındı, bazı parçalar Henry Ford Müzesi'ne ve İngiltere'deki Centre for Computing History'ye verildi. Bir kısmı belgesel yapımcılarına bırakıldı. Kalanlar ise belediyenin onayıyla eBay üzerinden açık artırmaya çıkarıldı. Kaynaklara göre yaklaşık 880 kartuşun satışından 107.000 doları aşkın gelir elde edildi; tek bir E.T. kopyası 1.500 doların üzerinde alıcı buldu. Gelir, kasabanın kamu hizmetlerine ve yerel tarih müzesine aktarıldı.

Howard Scott Warshaw'ın hikâyesi

Gömü efsanesinin en ağır yükünü taşıyan kişi, E.T.'nin tasarımcısı Howard Scott Warshaw oldu. Oysa Warshaw, aynı dönemde Atari için Yars' Revenge ve Raiders of the Lost Ark gibi beğenilen oyunlar da yapmıştı. E.T.'nin başarısızlığı yıllarca adının önüne geçti ve sektörden uzaklaşmasında etkili oldu.

Atari: Game Over belgeseli, Warshaw'ı kazı alanına getirerek ona hikâyeyi kendi ağzından anlatma fırsatı verdi. Belgeseli izleyen eleştirmenlerin önemli bir kısmı, filmin Warshaw'a karşı anlayışlı bir tavır takındığını ve beş haftalık geliştirme süresinin koşullarını görünür kıldığını vurguladı. Kazı, bu anlamda yalnızca bir efsaneyi değil, bir tasarımcının itibarını da yeniden tartışmaya açtı.

Buradan çıkarılabilecek ders de açık: E.T. gerçekten aceleyle hazırlanmış ve beklentiyi karşılayamamış bir oyundu, ancak tek başına bir sektörü batırmadı. 1983 krizi, aşırı üretimden pazar doygunluğuna kadar pek çok etkenin birleşimiydi ve gömü de bu daha büyük tablonun yalnızca bir parçasıydı.

Gerçek mi, efsane mi? Kısa özet

• Gerçek Atari, Eylül 1983'te Alamogordo'daki çöplüğe kartuş ve donanım gömdü; üzeri betonla kapatıldı.

• Gerçek E.T. kartuşları da gömülenler arasındaydı ve 2014'te topraktan çıkarıldı.

• Abartı Gömülenlerin milyonlarca E.T. kopyası olduğu iddiası doğru değil. Toplam rakam yaklaşık 700.000 kartuş ve onlarca farklı oyun.

• Açık nokta Gömülen kartuşların tam sayısı ve oyunlara göre dağılımı hiçbir zaman eksiksiz olarak belgelenmedi; kazı yalnızca küçük bir bölümü çıkardı.

Sık sorulan sorular

Atari E.T. kartuşları nereye gömüldü?

ABD'nin New Mexico eyaletindeki Alamogordo kasabasının yakınındaki belediye çöplüğüne, Eylül 1983'te gömüldü.

Kaç tane E.T. kartuşu gömüldü?

Kesin sayı bilinmiyor. Atari yetkilileri toplamda yaklaşık 700.000 kartuş gömüldüğünü söyledi, ancak bunlar yalnızca E.T. değil, pek çok farklı oyundu.

E.T. oyunu neden bu kadar kötü bilinir?

Oyun yalnızca beş haftada hazırlandı, beklentinin çok altında sattı ve 1983 video oyunu krizinin sembolü hâline geldi. Bu ün, onu sık sık en kötü oyunlar listelerine taşıdı.

Kazıyı anlatan belgesel hangisi?

Zak Penn'in yönettiği 2014 yapımı Atari: Game Over belgeseli, kazıyı ve E.T.'nin hikâyesini anlatıyor.

Kaynak: Wikipedia