Corrupted Blood Salgını: World of Warcraft'ı Kasıp Kavuran Sanal Veba

Her şey bir boss büyüsüyle başladı

Zul'Gurub, oyunun 20 kişilik ilk büyük baskın içeriğiydi. Son boss Hakkar, savaş sırasında oyunculara Corrupted Blood (Bozulmuş Kan) adlı bir etki uyguluyordu. Bu etki her iki saniyede bir ciddi hasar veriyor ve yakındaki oyunculara bulaşabiliyordu. Güçlü karakterler için bile kısa sürede ölümcül olabiliyordu, ama tasarım gereği yalnızca birkaç saniye sürüyor ve baskın alanının dışına çıkmaması gerekiyordu.

Planlanmayan nokta evcil hayvanlardı. Avcı sınıfının yanında savaşan hayvanlar, savaş ortasında geri çağrıldığında etkiyi üzerlerinde "dondurulmuş" biçimde taşıyabiliyordu. Geliştiriciler baskın bittikten sonra etkiyi temizleyen bir adım eklememişti. Oyuncular şehirlere ışınlanıp hayvanlarını yeniden çağırdığında, hastalık da onlarla birlikte geldi.

Salgın şehirlere nasıl yayıldı?

Hastalık en çok Orgrimmar ve Ironforge gibi kalabalık başkentlerde görüldü. Sokaklar kısa sürede karakter iskeletleriyle doldu. Durumu daha da kötüleştiren bir ayrıntı vardı: Şehirlerdeki oyuncu olmayan karakterler (NPC'ler) hastalığı ölmeden taşıyabiliyordu. Böylece belirtisiz taşıyıcılar gibi davranarak etkiyi yeni gelenlere aktarıyorlardı. Salgının "sıfır numaralı hastası" ise hiçbir zaman belirlenemedi.

Etkinin bulaşıcılığı gerçek hastalıklarla kıyaslanamayacak kadar yüksekti ve iyileşen oyuncular bağışıklık kazanmıyordu. Ayrıca oyunda ölüm kalıcı olmadığı için karakterler yeniden dirilip tekrar hastalanabiliyordu. Bu da salgını sıradan bir hatadan çok daha kaotik bir olaya dönüştürdü.

Oyuncular salgına nasıl tepki verdi?

Corrupted Blood'u bu kadar ilginç kılan, oyuncuların gerçek bir salgındaki insanlara şaşırtıcı biçimde benzeyen davranışlarıydı:

• Gönüllü sağlıkçılar Şifacı sınıflar hastalara yardım etmek için şehirlere koştu. Ancak çoğu kendisi de hastalandı; üstelik iyileştirme büyüleri hastaları hayatta tutup bulaştırıcı kalmalarını sağladığı için istemeden salgını uzattı. Etkiyi tamamen temizleyebilen sınıf ise sınırlıydı.

• Uyarıcılar ve karantina Bazı oyuncular şehir girişlerinde durup gelenleri uyardı, sohbet kanallarında tellal gibi duyurular yaptı. Bazıları ise kendini kırsal bölgelere kapatıp gönüllü karantinaya girdi.

• Kasıtlı yayanlar Bir kısım oyuncu ise hastalığı bilerek kaptı ve kalabalık alanlara taşıyarak olabildiğince çok kişiye bulaştırmaya çalıştı.

• Kaçanlar Pek çok oyuncu da sorun çözülene kadar oyuna girmemeyi ya da şehirlerden uzak durmayı seçti.

Blizzard ne yaptı?

16 Eylül'de Blizzard çalışanları sorunun farkında olduklarını ve üzerinde çalıştıklarını duyurdu. İlk müdahaleler arasında karantina bölgeleri ve sunucuların sırayla yeniden başlatılması vardı, ancak salgın tekrar tekrar alevlendi. Yaklaşık bir hafta sonra Blizzard sunucuları olay öncesindeki duruma döndüren bir sıfırlama yaptı. 8 Ekim 2005'te yayımlanan güncellemeyle de evcil hayvanlar bu etkiye karşı bağışık hâle getirildi ve açık kalıcı olarak kapatıldı.

Blizzard sonraki yıllarda salgın fikrini bu kez bilinçli olarak kullandı. 2008'de Wrath of the Lich King öncesinde planlı bir zombi salgını etkinliği düzenlendi. 2020'de Zul'Gurub WoW Classic'e döndüğünde ise evcil hayvanların bağışıklığı korundu ve yeni bir salgın yaşanmadı.

Bilim dünyası neden ilgilendi?

Olayın en kalıcı mirası akademide oluştu. Epidemiyologlar Eric Lofgren ve Nina Fefferman, 2007'de The Lancet Infectious Diseases dergisinde yayımlanan bir makalede, sanal dünyaların gerçek salgınlarda insanların bireysel olarak nasıl davrandığını incelemek için bir laboratuvar olabileceğini savundu. Hekim ve epidemiyolog Ran Balicer de aynı yıl yayımlanan bir çalışmada, evcil hayvanları hastalık taşıyan hayvanlara, şehirler arası ışınlanmayı da uçak yolculuğuna benzetti.

Bu yaklaşıma itiraz edenler de oldu. Bazı uzmanlar oyundaki ölümün kalıcı olmamasının, oyuncuların gerçek hayatta yapmayacakları riskleri almasına yol açtığını vurguladı. Yani Corrupted Blood bir model değil, insan davranışına dair ilginç bir gözlem penceresi olarak değerlendirildi. 2020'deki COVID-19 salgını sırasında olay yeniden gündeme geldi ve araştırmacılar sanal salgındaki "gönüllü sağlıkçılar" ile gerçek sağlık çalışanları arasındaki benzerliklere dikkat çekti.

Sanal salgınlar Corrupted Blood'dan sonra

Corrupted Blood, oyun dünyasında "salgın" fikrinin bir tasarım aracına dönüşmesine de katkı sağladı. Blizzard'ın planlı zombi etkinliğinin yanı sıra BioWare, 2012'de Star Wars: The Old Republic'te Rakghoul Plague adlı bilinçli bir salgın etkinliği düzenledi. Bu kez her şey kontrollüydü: Etkinliklerin başı, sonu ve kuralları önceden belliydi.

Daha ilginç bir örnek 2020'de yaşandı. Özel bir World of Warcraft sunucu topluluğu, "Pandemic in Azeroth" adıyla bilinçli bir salgın deneyi düzenledi. Deneyde hijyen ve izolasyon gibi önlemler devreye sokulduğunda, enfekte olan aktif oyuncuların oranının yüzde 88'den yüzde 42,2'ye düştüğü bildirildi. Bu sonuçlar da bilimsel bir kanıt değil, oyun içinde yapılmış bir gözlem; ama 2005'teki kazanın ardından oyuncuların salgın konusunu ne kadar sahiplendiğini gösteriyor.

Efsane ile gerçek

• Gerçek Salgın Eylül 2005'te yaşandı, Hakkar'ın büyüsünden ve evcil hayvan açığından kaynaklandı.

• Gerçek Olay bilimsel dergilerde makale konusu oldu.

• Kısmen doğru ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin (CDC) Blizzard'dan modelleme için veri istediği aktarılır. Ancak Blizzard olayın kazara oluşan bir hata olduğunu ve kullanılabilir verisi olmadığını belirtmiştir. Yani "CDC, WoW verisiyle salgın modeli geliştirdi" iddiası doğru değil.

• Abartı Salgının yüz binlerce oyuncuyu etkilediği ya da Blizzard'ın bunu bilerek yaptığı gibi iddialar kaynaklarla desteklenmiyor. Olay bir tasarım hatasıydı.

Bazı araştırmacılar kasıtlı yayan oyuncuların davranışlarının biyoterörizm çalışmalarına bile fikir verebileceğini öne sürdü. Bu öneriler de birer akademik yorum olarak kaldı.

Sık sorulan sorular

Corrupted Blood salgını ne zaman oldu?

Salgın, Zul'Gurub baskınının oyuna eklendiği 13 Eylül 2005'te başladı ve yaklaşık bir hafta sonra Blizzard'ın sunucuları sıfırlamasıyla sona erdi; açığı kapatan güncelleme 8 Ekim 2005'te geldi.

Corrupted Blood bilerek mi eklendi?

Hayır. Etki yalnızca Hakkar savaşında kullanılmak üzere tasarlanmıştı; şehirlere yayılması evcil hayvanlarla ilgili bir programlama açığından kaynaklandı.

CDC gerçekten World of Warcraft'la ilgilendi mi?

CDC'nin Blizzard'dan veri istediği aktarılır, ancak Blizzard kullanılabilir veri olmadığını belirtti. Olayı inceleyen bilimsel makaleler bağımsız araştırmacılar tarafından yazıldı.

Salgın WoW Classic'te tekrar yaşandı mı?

Hayır. Zul'Gurub 2020'de WoW Classic'e döndüğünde evcil hayvanlar etkiye karşı bağışık olduğu için benzer bir salgın yaşanmadı.

Kaynak: Wikipedia