Fez'in Siyah Monolit Bulmacası: Topluluk Onu Nasıl Çözdü, Hâlâ Neyi Bilmiyoruz?

Fez'in Siyah Monolit bulmacası, oyunun çıkışından yalnızca birkaç gün sonra, 2012 baharında topluluk tarafından çözüldü; ama “mantıkla” değil, kaba kuvvetle. Oyuncular 66 binden fazla tuş kombinasyonunu sırayla deneyerek doğru diziyi buldu. Asıl gizem ise hâlâ duruyor: Geliştiricinin bu bulmacanın nasıl çözülmesini amaçladığı, bugüne kadar resmî olarak açıklanmadı.

Fez ve şifreli dünyası

Polytron'un geliştirdiği, Phil Fish'in tasarımını üstlendiği Fez, Nisan 2012'de Xbox 360'ta çıktı, bir yıl sonra da PC'ye geldi. İlk bakışta iki boyutlu, sevimli bir platform oyunuydu: Gomez adlı küçük kahraman, dünyayı dört yönden çevirerek üçüncü boyutu keşfediyordu. Ama oyunun ikinci yarısı, kendi alfabesi, sayı sistemi ve gizli mesajlarıyla adeta bir kripto bulmacasına dönüşüyordu.

Oyundaki en zor ödüller kırmızı “kalp küpleriydi”. Bunlardan birini almak için de Siyah Monolit'i çözmeniz gerekiyordu.

Fez'in topluluğu, bu tür bulmacalara alışkındı. Oyunun kendine ait alfabesi ve sayı sistemi, oyuncuların forumlarda ve wiki sayfalarında ortak not tutmasıyla kısa sürede çözülmüştü. Duvarlara işlenmiş semboller, odaların içine gizlenmiş QR kodları, tetromino biçimli tuş kodları ve hatta seslere saklanmış ipuçları, oyunu bir tür kolektif şifre çözme etkinliğine dönüştürmüştü. Kalp küpleri bu zincirin en uç halkasıydı: Çoğu oyuncu onları hiç bulamadan oyunu bitirdi. Siyah Monolit'in efsaneleşmesinin bir nedeni de bu: Fez'in diğer şifreleri zor ama mantıklıydı; monolit ise ilk kez topluluğun aklını gerçekten aşan bir bulmaca gibi göründü.

Monolit nerede ve neden bu kadar zor?

Monolit'e ulaşmak bile başlı başına bir yolculuktu. Oyunu bitirdikten sonra açılan yeni oyun artı modunda birinci şahıs görünüm aktif hâle geliyordu. Yırtık bir hazine haritasından çözülen bir tetromino tuş kodunu, belli bir odanın belli bir noktasında girdiğinizde yerden siyah, dönen bir monolit yükseliyordu. Bu, Stanley Kubrick'in 2001: Bir Uzay Destanı filmindeki ünlü monolite açık bir göndermeydi.

Asıl sorun bundan sonra başlıyordu. Monolit'i “çözmek” için odanın başka bir noktasında ikinci bir tuş dizisi girmeniz gerekiyordu. Oyunda bu dizinin ne olduğunu açıkça gösteren bir ipucu yoktu. Oyuncular ilk günlerden itibaren saatlerce uğraştı, ama kimse dizinin mantığını bulamadı.

Topluluk kaba kuvvete nasıl karar verdi?

Kırılma noktası küçük bir ipucuyla geldi. Fez'de çalışan bir arkadaşından çözümü öğrendiğini söyleyen geliştirici Trey Reyher, cevabı vermek yerine Twitter'da ipuçları paylaştı: dizi yedi tuştan oluşuyordu ve içinde beş farklı tuş vardı. Bu bilgi, olası kombinasyon sayısını iki milyonun üzerinden yaklaşık 78 bine indirdi.

Bunun üzerine Michel Billard adlı bir oyuncu, kombinasyonları akıllıca sıralayan bir algoritma kullanan bir web sitesi kurdu. Site her ziyaretçiye denemesi için farklı diziler veriyordu; oyuncular da oyunlarını açıp bu dizileri tek tek giriyordu. Yaklaşık 18 saat ve 66.227 denemenin ardından gregSTORM kullanıcı adlı bir oyuncu doğru diziye ulaştı. Monolit parladı, kayboldu ve ardında kırmızı kalp küpünü bıraktı.

Bulunan dizi şuydu: aşağı, aşağı, sol tetik, sağ tetik, sağ tetik, A, yukarı. Engadget ve Ars Technica gibi yayınlar, bu kolektif çözümü oyunun çıkışından birkaç gün sonra haber yaptı.

Peki doğru cevap neden “doğru”?

İşte efsanenin asıl bölümü burada başlıyor. Dizi bulundu, ama neden bu dizinin doğru olduğunu açıklayan ve herkesin kabul ettiği bir mantık hiçbir zaman ortaya çıkmadı. Phil Fish ve Polytron da bulmacanın amaçlanan çözüm yolunu resmî olarak açıklamadı.

Topluluk bu boşluğu teorilerle doldurdu:

• Çıkış tarihi teorisi Oyunun çıkışından yaklaşık bir yıl sonra bir Reddit kullanıcısı, oyunun çıkış tarihini ve oyundaki bir kitapta geçen “dördüncü boyut” sembolünü kullanarak, gölge düşürme fikrine dayanan bir yöntemle diziyi türetmeyi önerdi. Bu açıklama bir süre neredeyse “resmî” kabul edildi.

• Baykuşlar ve kitap teorileri Bazı oyuncular oyundaki baykuşların ve bir kitabın çevirisinin diziye işaret ettiğini savundu. Bu yorumların gerçekten amaçlanan çözüm mü, yoksa ilginç bir tesadüf mü olduğu hâlâ tartışmalı.

• Kubrick ve Carl Sagan bağlantısı Fish'in 2001 filminden etkilendiğini söylemesi ve Carl Sagan'ın dördüncü boyut anlatımı üzerinden kurulan yorumlar da var.

Kotaku'nun 2017'deki geriye bakış yazısı ve Kill Screen'in 2015'teki incelemesi, bu teorilerin çoğunun cevabı zaten bilerek geriye doğru kurulmuş gibi göründüğüne dikkat çekiyor. Yani teoriler zekice, ama hiçbiri kanıtlanmış değil.

Bu belirsizliğin tasarımcının karakteriyle de ilgisi olabilir. Phil Fish, oyuncuların beklentileriyle oynamayı seven biri olarak tanınıyordu: Fez'in üç boyutlu döndürme mekaniği bile 2008'deki GDC gösterimine kadar gizli tutulmuş, oyunun şifrelerle dolu ikinci yarısı ise çıkışa kadar saklanmıştı. Bu yüzden bazı oyuncular monolitin bilerek “çözülemez” tasarlandığını, bazıları ise çözüm yolunun var olduğunu ama ipuçlarının fazla dağınık bırakıldığını düşünüyor. İki görüşün de bugün elinde kesin bir kanıt yok.

Fez'in hâlâ cevapsız diğer soruları

Monolit, Fez'in tek gizemi değil. Oyunun PC sürümünde kalp küplerini yok edip oyunu sıfırlayan bir kodun varlığı, müziklerin spektrogramlarında saklı görüntülerin anlamı gibi başka sorular da yıllarca konuşuldu. Fish'in bir devam oyunu olarak duyurduğu Fez II ise 2013'te iptal edildi; dolayısıyla bu soruların yeni bir oyunla yanıtlanma ihtimali de ortadan kalktı.

Bazı yazarlar, Siyah Monolit'in aslında oyuncuya şunu sorduğunu savunuyor: Hangi ipuçları önemli, hangileri değil? Topluluk ise bu soruyu yanıtlamak yerine, birlikte çalışarak cevaba doğrudan ulaşmayı seçti. Bu da monoliti oyun tarihinin en ünlü “çözüldü ama anlaşılmadı” bulmacalarından biri yaptı.

Bugün ne biliniyor?

• Siyah Monolit'in tuş dizisi 2012'de, oyunun çıkışından günler sonra, topluluğun kaba kuvvet denemeleriyle bulundu.

• Diziyi bulan deneme 66.227. denemeydi ve süreç yaklaşık 18 saat sürdü.

• Geliştiricinin amaçladığı çözüm mantığı resmî olarak açıklanmadı; mevcut açıklamalar teori düzeyinde.

Sık sorulan sorular

Fez Siyah Monolit çözüldü mü?

Evet, doğru tuş dizisi 2012'de topluluk tarafından kaba kuvvetle bulundu. Ancak bulmacanın amaçlanan mantığı hâlâ resmî olarak bilinmiyor.

Siyah Monolit'in çözümü nedir?

Monolit belirdikten sonra odanın belirli bir noktasında girilmesi gereken dizi: aşağı, aşağı, sol tetik, sağ tetik, sağ tetik, A, yukarı. Bu dizi monoliti yok edip kırmızı kalp küpünü verir.

Siyah Monolit'e nasıl ulaşılır?

Oyunu bitirdikten sonra açılan yeni oyun artı modunda birinci şahıs görünümü kullanmanız ve yırtık hazine haritasından çözülen tetromino kodunu doğru odada girmeniz gerekir.

Phil Fish çözümü açıkladı mı?

Hayır. Fish ve Polytron, monolitin nasıl çözülmesinin amaçlandığını resmî olarak açıklamadı; bu yüzden topluluk teorileri hâlâ tartışılıyor.

Kaynak: Kill Screen