İlk Bilgisayar Oyunu Hangisi? Nimatron'dan OXO'ya Tartışmalı Bir Unvan

Bu yazıda adayları tarih sırasıyla ele alıyor ve her birinin neden kimi tanımlara göre “ilk”, kimilerine göre öncü bir deneme sayıldığını açıklıyoruz.

Tanım sorunu: Neye video oyunu diyoruz?

Tartışmanın kökünde tanım farkı yatıyor. Eski ve teknik tanıma göre video oyunu, bir ekrana video sinyali gönderen oyundur. Daha geniş tanım ise elektronik mantık devreleriyle çalışan, etkileşimli ve sonucu bir ekranda gösteren her oyunu kapsar. Bazı tarihçiler yazılımla çalışan dijital bir bilgisayar şartını öne çıkarır, bazıları ise ekranda gerçek zamanlı hareketli grafik arar. Hangi ölçütü seçtiğinize göre listenin başına farklı bir makine yerleşir.

Bir başka zorluk da belgelerle ilgili. 1950'lerin oyunları çoğunlukla tek bir makinede, belirli bir araştırma ya da tanıtım amacıyla yapıldı ve işleri bitince söküldü ya da silindi. Bu yüzden o dönemde hiç duyurulmamış, bugün bilinmeyen oyunların da var olmuş olması muhtemeldir. “İlk” iddialarının hep “bilinen ilk örneklerden biri” diye yumuşatılmasının nedeni budur.

1940 ve 1947: Elektromekanik ve analog öncüler

1939–1940 New York Dünya Fuarı'nda Westinghouse, fizikçi Edward Condon'un fikriyle Gerald L. Tawney ve Willard A. Derr'in kurduğu Nimatron'u sergiledi. Bir tonu aşan bu röle makinesi, ışıklı sıralarla Nim oyunu oynatıyordu ve fuar boyunca yaklaşık 100.000 oyun oynandığı aktarılır. Ancak programlanabilir bir bilgisayar değil, elektromekanik bir düzenekti.

1947'de DuMont Laboratories'de çalışan Thomas T. Goldsmith Jr. ve Estle Ray Mann, katot ışınlı tüp üzerinde bir topçu mermisinin yayını izleyen bir oyun aygıtı için patent başvurusu yaptı; patent 1948'de verildi. Ekrana yerleştirilen plastik hedefleri vurmaya dayanan bu aygıt, elektronik ekran kullanan bilinen en eski etkileşimli oyun kavramıdır. Yine de bilgisayar ya da program içermediği ve hiç üretilmediği için genellikle ilk video oyunu sayılmaz.

1950–1951: Fuarlarda yapay zekâ gösterileri

Toronto'daki 1950 Kanada Ulusal Fuarı'nda Josef Kates'in yaptığı Bertie the Brain, ziyaretçilere XOX oynattı. Yaklaşık dört metre boyundaki makine, Kates'in geliştirdiği minyatür vakum tüpü additron'u tanıtmak için kurulmuştu ve 25 Ağustos ile 9 Eylül 1950 arasında sergilendi. Oyun tahtası ekran değil, yanan ampullerden oluşuyordu.

Bir yıl sonra İngiliz Ferranti şirketi, Britanya Festivali için Nim oynayan Nimrod'u hazırladı. John Makepeace Bennett'in tasarladığı makinenin amacı eğlendirmekten çok şirketin bilgisayar tasarım becerisini göstermekti; ama ziyaretçilerin çoğu mantık devrelerinden çok oyunla ilgilendi. Nimrod da ampullerle çalıştığı için ekran şartı arayan tanımların dışında kalır.

1952: OXO ve ekrana çıkan ilk yazılım oyunları

Cambridge Üniversitesi'nde doktora öğrencisi olan Alexander Sandy Douglas, 1952'de insan ile bilgisayar etkileşimi üzerine tezi kapsamında EDSAC bilgisayarında bir XOX oyunu yazdı. EDSAC, belleğin durumunu göstermek için 35×16 noktalık küçük katot ışınlı tüp ekranlar kullanıyordu; Douglas bunlardan birini oyun tahtasını göstermek için değerlendirdi. Oyuncu hamlesini döner telefon kadranıyla seçiyor, ardından bilgisayar hamlesini yapıyordu.

Douglas oyuna bir ad vermemişti; OXO adı, bilgisayar tarihçisi Martin Campbell-Kelly'nin onlarca yıl sonra hazırladığı EDSAC simülasyonundaki dosya adından gelir. Aynı dönemde Christopher Strachey'nin dama programı da Ferranti Mark 1'de ekranda gösteriliyordu ve ikisinden hangisinin önce ekrana çıktığı belirsizdir. Ekran yalnızca hamle yapıldığında güncellendiği için hareketli grafik şartı arayan tanımlar OXO'yu ilk video oyunu saymaz.

1958 ve 1962: Eğlence için yapılan ilk oyunlar

Brookhaven Ulusal Laboratuvarı'nda William Higinbotham'ın 1958'de hazırladığı Tennis for Two, bir analog bilgisayara bağlı osiloskopta hareket eden bir topu gösteriyordu. Araştırma ya da şirket tanıtımı için değil, ziyaret gününde insanları eğlendirmek için yapıldığından, salt eğlence amaçlı ilk bilgisayar oyunu olarak anılır.

1962'de MIT'de Steve Russell ve arkadaşlarının yazdığı Spacewar! ise başka bir eşiği temsil eder: Kodu serbestçe paylaşıldığı için birden çok bilgisayar kurulumuna yayılan bilinen ilk oyundur. Sonraki ticari oyunlara doğrudan ilham veren de odur.

Tarih çizelgesi

• 1940 — Nimatron, New York Dünya Fuarı'nda Nim oynatıyor.

• 1947 — Goldsmith ve Mann katot ışınlı eğlence aygıtı için patent başvurusu yapıyor.

• 1950 — Bertie the Brain, Toronto'da ziyaretçilere XOX oynatıyor.

• 1951 — Ferranti'nin Nimrod'u Britanya Festivali'nde sergileniyor.

• 1952 — OXO ve Strachey'nin dama programı katot ışınlı ekranlarda çalışıyor.

• 1958 — Tennis for Two, Brookhaven'da hareketli grafikle oynanıyor.

• 1962 — Spacewar!, PDP-1 için yazılıyor ve diğer kurumlara yayılıyor.

• 1971–1972 — Computer Space ilk ticari salon oyunu, Magnavox Odyssey ilk ev konsolu oluyor.

Bugüne etkisi

Bu erken makinelerin çoğu birbirini etkilemedi; söküldü, unutuldu ve ancak sonradan tarihçiler tarafından yeniden keşfedildi. Tennis for Two'nun 1970'lerin sonunda patent davaları sırasında hatırlanması ya da OXO'nun bir simülatörle yeniden oynanabilir hâle gelmesi bunun örnekleridir. Gerçek bir zincir, Spacewar!'dan Computer Space'e, oradan Atari ve Pong'a uzanan çizgide kurulur.

Ticari dönemin ilk yıllarını bugün Steam'deki Atari 50: The Anniversary Celebration gibi etkileşimli belgesel derlemelerde, röportajlar ve oynanabilir oyunlarla birlikte izleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dünyanın ilk video oyunu hangisidir?

Tek bir kesin yanıt yoktur; ekranda görüntü gösteren yazılım oyunu ararsanız 1952 tarihli OXO ve Strachey'nin daması, hareketli grafik ve eğlence amacı ararsanız 1958 tarihli Tennis for Two öne çıkar.

OXO neden her zaman ilk oyun sayılmıyor?

OXO'nun ekranı yalnızca hamle yapıldığında güncellenir ve gerçek zamanlı hareketli grafik içermez; bu ölçütü arayan tanımlar onu öncü bir örnek olarak görür ama ilk video oyunu saymaz.

İlk ticari video oyunu hangisidir?

Para ile satılan ilk salon video oyunu 1971'de Nutting Associates'in ürettiği Computer Space'tir; ilk ev konsolu ise 1972'de çıkan Magnavox Odyssey'dir.

Kaynak: Wikipedia