İlk FPS Oyunu Hangisi? Maze War'dan Wolfenstein 3D ve Doom'a Nişancının Doğuşu

Laboratuvardaki labirent: Maze War (1973)

Steve Colley, Greg Thompson ve Howard Palmer, NASA Ames'teki bir öğrenci çalışma programı sırasında Imlac PDS-1 bilgisayarları için Maze War'u yazdı. Oyuncular, üç boyutlu görünen bir labirentte birinci şahıs bakışla dolaşıyor ve göz küresi şeklindeki rakiplerini vurmaya çalışıyordu. 1973 sonunda oyun ağ üzerinden iki bilgisayar arasında oynanabilir hâle geldi. Maze War bu yönüyle hem ilk FPS adaylarından hem de erken ağ oyunlarından biri olarak anılır.

Uzayda otuz iki oyuncu: Spasim (1974)

Jim Bowery'nin PLATO ağı için geliştirdiği ve Mart 1974'te yayımlanan Spasim, otuz iki oyuncunun aynı anda katılabildiği birinci şahıs bakışlı bir uzay savaşıydı. Tel kafes gemiler ve gezegen sistemleri arasında geçen oyun, uçuş simülasyonu ile nişancı oyununun ortasında duruyordu. Kaynakların bir kısmı Spasim'i ilk FPS sayarken bir kısmı onu bir uzay simülasyonu olarak sınıflandırır; tartışmanın kaynağı da buradadır.

Salonlardan ev bilgisayarlarına

1980'de Atari'nin vektör grafikli salon oyunu Battlezone, oyuncuyu bir tankın içine oturtarak birinci şahıs bakışı geniş kitlelere taşıdı ve bu bakışı kullanan ilk büyük ticari başarılardan biri oldu. 1987'de Atari ST için çıkan MIDI Maze, bilgisayarları MIDI kablolarıyla bağlayarak çok oyunculu labirent savaşları sundu. Aynı odadaki bilgisayarları birbirine bağlayarak oynanan bu tür oyunlar, 1990'ların LAN partilerinin erken bir habercisiydi ve rekabetçi FPS kültürünün kökleri arasında sayılır. Ancak bu oyunların hepsi ya tel kafes ya da çok basit grafiklere sahipti. Gerçek bir sıçrama için yazılım tarafında yeni bir yönteme ihtiyaç vardı.

Ray casting ve id Software (1991–1992)

John Carmack'ın programlama, John Romero'nun tasarım tarafında öne çıktığı id Software, 1991'de Hovertank 3D ve Catacomb 3-D ile ray casting denen tekniği denedi. Bu yöntem, sınırlı bilgisayarlarda bile dokulu duvarları hızla çizmeyi mümkün kıldı. Ekip ardından Muse Software'in 1981 yapımı Castle Wolfenstein'ından ilham alarak Wolfenstein 3D'yi geliştirdi. Oyun 1992'de Apogee Software aracılığıyla shareware modeliyle dağıtıldı: İlk bölüm ücretsizdi, devamını almak isteyen satın alıyordu. Hızlı tempo, dokulu koridorlar ve gizli geçitler, FPS'in temel dilini oluşturdu. Aynı yıl Looking Glass ekibinin Ultima Underworld'ü de yukarı aşağı bakılabilen dokulu bir 3D dünya sunarak farklı bir yoldan aynı devrime katkı verdi.

Doom ve “Doom klonu” dönemi (1993)

id Software, 10 Aralık 1993 gece yarısı Doom'un ilk bölümünü internete yükledi ve oyunculardan onu yaymalarını istedi. Farklı yükseklikteki zeminler, ışıklandırma, ağ üzerinden çok oyunculu “deathmatch” ve oyuncuların kendi bölümlerini yapabilmesi, Doom'u bir kültür hâline getirdi. O kadar etkili oldu ki 1990'larda türün adı bir süre “Doom klonu” olarak anıldı; “birinci şahıs nişancı” ifadesi zamanla bunun yerini aldı.

Doom'un açtığı yoldan gelenler

Doom'un ardından gelen yıllar, türün farklı yönlere dallandığı bir deney dönemi oldu. 1994'te Bungie'nin Macintosh için yaptığı Marathon, hikâyeyi bölümlere dağılmış terminal metinleriyle anlatmayı denedi. Aynı yıl Looking Glass'ın System Shock'u, nişancı oynanışını rol yapma ve keşif öğeleriyle birleştirerek sonraki pek çok oyunu etkiledi. 1996'da 3D Realms'in Duke Nukem 3D'si, Build motoruyla etkileşimli şehir ortamları ve mizahi bir kahraman sundu. Bu oyunlar, birinci şahıs bakışın yalnızca koridorlarda ateş etmekten ibaret olmadığını; hikâye, keşif ve etkileşimle de zenginleştirilebileceğini gösterdi.

Tam 3D ve konsollar

1996'da çıkan Quake, tamamen poligonlardan oluşan 3D dünyalar, hızlı çevrim içi çok oyunculu oyun ve LAN partileriyle türü yeniden tanımladı. 1997'de GoldenEye 007 konsolda FPS'in mümkün olduğunu gösterdi, 1998'de Half-Life ise hikâyeyi kesintisiz oynanışın içine yerleştirdi. 2000'lerde Halo ve Call of Duty, türü dünyanın en çok oynanan türlerinden biri yaptı.

Kısa çizelge

• 1973 — Maze War: NASA Ames'te birinci şahıs labirent savaşı.

• 1974 — Spasim: PLATO'da 32 oyunculu uzay savaşı.

• 1980 — Battlezone: Birinci şahıs bakışın ticari başarısı.

• 1992 — Wolfenstein 3D: Modern FPS'in kalıbı.

• 1993 — Doom: Deathmatch ve modlama kültürü.

• 1996 — Quake: Tam 3D ve çevrim içi rekabet.

Bugüne etkisi

Bugünün rekabetçi nişancılarında, hikâye odaklı FPS'lerde ve hatta VR oyunlarında Wolfenstein 3D ile Doom'un koyduğu ilkeler duruyor: hızlı hareket, net silah hissi ve dikkatle kurgulanmış bölümler. Shareware dağıtımı ve mod desteği de bağımsız geliştirici kültürünü besledi. Steam'de hâlâ satılan Wolfenstein 3D, otuz yılı aşkın bir mirası birkaç dakikada deneyimlemenin en kolay yolu.

Türün 2000'lerdeki yükselişini başlatan oyunlardan Call of Duty'yi (2003) Türkçe oynamak isterseniz Call of Duty (2003) Türkçe yama sayfasına bakabilirsiniz. Gönüllü ekibimizin makine çevirisi kullanmadan insan eliyle hazırladığı yama hangarceviri.com'da ücretsizdir ve ücretsiz Hangar istemcisiyle kurulur.

Sık sorulan sorular

İlk FPS oyunu hangisidir?

En sık gösterilen aday 1973 yapımı Maze War'dur; 1974 tarihli Spasim de bu unvan için anılır, bu nedenle konu tartışmalı kabul edilir.

Wolfenstein 3D ilk FPS mi?

Hayır, ama türün modern kalıbını oluşturan ve geniş kitlelere ulaşan ilk büyük FPS'lerden biri olarak kabul edilir.

Neden eskiden FPS'lere Doom klonu deniyordu?

Doom 1993'te o kadar etkili oldu ki benzer oyunlar bir süre onun adıyla anıldı; “birinci şahıs nişancı” terimi zamanla yerleşti.

Kaynak: Wikipedia