Modlama Kültürünün Tarihi: Castle Smurfenstein'dan Doom WAD'larına ve Workshop'a

1980'ler: Kraker kültürü ve ilk editörler

Kişisel bilgisayarlar evlere girmeden önce oyunlarla oynamak, MIT gibi kampüslerdeki ana bilgisayarlarla sınırlıydı. Apple II ve Commodore 64 gibi ev bilgisayarları yaygınlaşınca oyun dosyalarını kurcalayan meraklılar ortaya çıktı. Bu kişiler dosya düzenleyicilerle oyunların içini açıyor, deneme yanılma yoluyla grafik ve bölüm verilerini kendi çalışmalarıyla değiştiriyordu.

En çok anılan örnek Castle Smurfenstein'dır. Andrew Johnson ve Preston Nevins adlı iki lise öğrencisi, 1981 tarihli Apple II oyunu Castle Wolfenstein'daki Nazi askerlerini çizgi film karakterleri Şirinler ile değiştirdi. Aynı dönemde bazı yapımcılar da oyunculara araç vermeye başladı: 1983 tarihli Lode Runner, oyuncunun kendi bölümlerini tasarlayıp kaydedebildiği bir editörle geliyordu ve kullanıcı içeriğini destekleyen ilk oyunlardan biri sayılır. 1986'da Boulder Dash Construction Kit, 1991'de The Bard's Tale Construction Set bu çizgiyi sürdürdü.

Wolfenstein 3D ve Barney modu

1992'de çıkan Wolfenstein 3D için de hayranlar kendi değişikliklerini yaptı. Bunlardan biri oyunun müziğini çocuk programı Barney ve Arkadaşları'nın şarkısıyla değiştirip son boss'u Barney yapıyordu. id Software'in kurucularından John Carmack ve John Romero bu çalışmaların ne kadar gelişmiş olduğunu görünce şaşırdı. Ancak Wolfenstein 3D'de mod yapmak, orijinal oyun verisinin üzerine yazmak anlamına geliyordu. Carmack bir sonraki oyunda bu işi kolaylaştırmaya karar verdi.

Doom ve WAD devrimi

1993'te çıkan Doom, motor dosyalarını bölüm, grafik ve ses gibi içeriklerden ayırdı. İçerik, WAD adı verilen dosyalarda tutuluyordu. Böylece bir mod yapımcısı orijinal oyunu bozmadan yalnızca kendi WAD dosyasını dağıtabiliyordu. Carmack, çıkıştan önce mod yapımcılarına oyunun yeni olanaklarını anlatan e-postalar gönderdi ve bölüm düzenleme araçlarının kaynak kodunu paylaştı.

Topluluk hızla harekete geçti. 1994'te Doom Editor Utility adlı bölüm editörü ve oyunun çalıştırılabilir dosyasını değiştirmeye yarayan DeHackEd ortaya çıktı. id Software, 1997'de Doom'un kaynak kodunu açtı. Şirket 1995'te mod topluluğundan Tim Willits'i işe aldı, 1996'da yayımlanan Final Doom ise hayranların hazırladığı bölümlerden oluşuyordu. Bir karşılık olarak id, modların yalnızca oyunun ücretli sürümünde çalışmasını istedi.

Quake, Half-Life ve modlardan doğan oyunlar

Quake için yapılan Capture the Flag ve Team Fortress modları, ilerleyen yıllarda nişancı oyunlarının standart modlarına dönüştü. Valve, 1998'de çıkan Half-Life'ı tasarlarken Quake için hayranlar tarafından geliştirilmiş Worldcraft editörünü kullandı. Half-Life için yapılan Counter-Strike ve Day of Defeat o kadar popüler oldu ki Valve ikisini de satın alıp resmî oyunlar hâline getirdi.

Strateji tarafında Warcraft III'ün World Editor aracıyla hazırlanan Defense of the Ancients, MOBA türünün yolunu açtı. 2012'de ARMA 2 için yayımlanan DayZ modu ise üç yıllık bir oyunun satışlarını patlattı ve hayatta kalma ile battle royale dalgasının öncülerinden oldu. Bugün dünyanın en büyük e-spor ödül havuzlarına sahip oyunların birçoğunun kökü modlara dayanıyor.

Mod siteleri ve resmî araçlar

2000'lerin başında modlar kendi evlerine kavuştu: Nexus Mods 2001'de, ModDB 2002'de yayına başladı. Yapımcılar resmî araçlar vermeye başladı; Bethesda'nın Creation Kit'i Skyrim gibi oyunlarda devasa bir mod ekonomisinin temelini oluşturdu. Steam Workshop 2012'de devreye girerek mod bulmayı ve kurmayı tek tıka indirdi. 2015'te Valve ve Bethesda, Skyrim için ücretli modları denedi; ancak topluluğun yoğun tepkisi üzerine sistem yaklaşık bir hafta sonra kaldırıldı ve alıcılara iade yapıldı. Konsollar uzun süre modlamaya kapalı kaldı; 2016'da Sony, PlayStation 4 sürümündeki Skyrim için boyut sınırlı ve dış dosya kullanımına izin vermeyen bir mod desteğini kabul etti, Fallout 4 gibi oyunlarda da onaydan geçen modlar oyun içi menülerden indirilebilir hâle geldi. Ücretli mod tartışması Bethesda'nın 2023'te başlattığı Creations sistemiyle yeniden gündeme geldi.

Kısa tarih çizelgesi

• 1983 — Castle Smurfenstein ve Lode Runner'ın bölüm editörü ortaya çıkar.

• 1993 — Doom, içeriği WAD dosyalarına ayırarak modlamayı kolaylaştırır.

• 1997 — Doom'un kaynak kodu açılır.

• 1999 — Counter-Strike, Half-Life modu olarak doğar.

• 2001-2002 — Nexus Mods ve ModDB kurulur.

• 2012 — Steam Workshop açılır, DayZ modu yayımlanır.

• 2015 — Steam'deki ücretli mod denemesi bir hafta içinde geri çekilir.

Bugüne etkisi

Modlama, oyun sektörüne yeni yetenek yetiştiren bir okul oldu; pek çok tasarımcı kariyerine bir mod ekibinde başladı. Yapımcılar da modları oyunlarının ömrünü uzatan bir güç olarak görmeye başladı. Topluluğun yaptığı Türkçe yamalar da teknik açıdan bu kültürün bir parçasıdır: oyunun dil dosyalarını değiştiren, yapımcının sunmadığı bir dili oyuna ekleyen topluluk işleridir. Doom'u bugün yeniden oynamak isterseniz Doom ve Doom II'yi birlikte sunan paket, otuz yılı aşkın mod mirasının başlangıç noktasını tanımanız için iyi bir kapı.

Sık sorulan sorular

İlk oyun modu hangisidir?

Kesin bir ilk belirlemek zordur; ancak 1983 tarihli Castle Smurfenstein, modlama kültürünün en sık anılan öncü örneklerinden biri kabul edilir.

Total conversion ne demek?

Total conversion, bir oyunun motorunu kullanarak içeriğinin neredeyse tamamını değiştiren ve ortaya bambaşka bir oyun çıkaran mod türüdür; Counter-Strike ve Defense of the Ancients bunun en ünlü örnekleridir.

Doom neden modlama için dönüm noktası sayılır?

Doom, oyun içeriğini motordan ayrı WAD dosyalarında tuttuğu için modların orijinal oyunu bozmadan dağıtılabilmesini sağladı; bu yaklaşım sonraki oyunlara da örnek oldu.

Kaynak: Wikipedia