Oyunlarda Türkçe Karakter Sorunları Neden Olur? ı, ş, ğ Hatalarının Kökeni

Karakter kodlaması: Aynı bayt, farklı harf

Bilgisayar harfleri doğrudan saklamaz; her harfi bir sayı olarak tutar. Hangi sayının hangi harfe karşılık geldiğini belirleyen tabloya karakter kodlaması denir. Eski sistemlerde her dil grubu için ayrı tablolar kullanılıyordu. Batı Avrupa dilleri için yaygın olan tabloda Türkçe harflerin yerinde başka işaretler bulunuyordu; Türkçe için ise ayrı bir tablo vardı. Bir metin Türkçe tabloyla yazılıp Batı Avrupa tablosuyla okunduğunda tanıdık bir görüntü ortaya çıkar: ı yerine ý, ş yerine þ, ğ yerine ð belirir. Eski oyunlarda ve bazı yamalarda gördüğünüz “Týkla” ya da “Baþla” gibi kelimeler tam olarak bu karışıklığın ürünüdür.

Günümüzde standart, dünyadaki hemen her yazı sistemini tek bir tabloda toplayan Unicode ve bunun en yaygın kaydetme biçimi olan UTF-8. Ancak UTF-8 ile kaydedilmiş bir metin eski usul tek baytlık bir tabloyla okunursa bu kez her Türkçe harf iki anlamsız simgeye bölünür. Örneğin ı harfi “ı”, ş harfi “ÅŸ” gibi görünür. Ekranda bu tür ikili simgeler görüyorsanız sorun büyük olasılıkla fontta değil, metnin okunma biçimindedir.

Eksik font: Harf tabloda var ama çizimi yok

Kodlama doğru olsa bile harfin ekranda görünmesi için fontun o harfin çizimini içermesi gerekir. Pek çok oyun, dosya boyutunu küçültmek ya da belirli bir sanat tarzını korumak için yalnızca İngilizcede ve birkaç büyük Avrupa dilinde kullanılan harfleri içeren fontlarla gelir. ç, ö ve ü Fransızca ve Almancada da bulunduğu için genellikle sorunsuz görünür; ama ı, ş, ğ ve noktalı büyük İ çoğu zaman eksik kalır. Bu durumda harfin yerinde boş bir kutu, soru işareti ya da hiçbir şey görünmez.

Bazı oyun motorları yazıları önceden hazırlanmış bir harf görseli tablosundan çizer. Bu tabloya yalnızca belirli harfler eklendiyse, fontun kendisi Türkçeyi desteklese bile oyun eklenmemiş harfleri gösteremez. Çevirmenlerin yama hazırlarken en çok zaman harcadığı işlerden biri de bu tabloları Türkçe harflerle yeniden oluşturmaktır.

Türkçe I sorunu: Yazılımcıların bildiği meşhur hata

Türkçenin dünyada ünlü olduğu bir yazılım konusu varsa o da noktalı ve noktasız i ayrımıdır. İngilizcede küçük i büyüdüğünde I olur. Türkçede ise küçük i büyüyünce İ, büyük I küçülünce ı olur. Bir program büyük-küçük harf dönüşümünü yanlış dil kuralıyla yaparsa iki tür sorun çıkar:

• Görsel hata Menüde tamamen büyük harfle yazılması gereken “İSTANBUL” kelimesi “ISTANBUL” olarak görünür ya da “Işık” kelimesi küçültüldüğünde “işık” hâline gelir.

• İşlevsel hata Daha sinsi olanı budur. Bazı programlar dosya veya ayar adlarını karşılaştırmadan önce harfleri büyütür ya da küçültür. Bilgisayarın dili Türkçe olduğunda “file” kelimesi “FİLE” hâline gelir ve beklenen “FILE” ile eşleşmez. Sonuç; açılmayan oyunlar, çalışmayan tuş atamaları ya da bulunamayan ayar dosyalarıdır.

Microsoft'un geliştiricilere yönelik metin karşılaştırma rehberi de bu durumu örnek göstererek, kullanıcıya gösterilmeyen teknik karşılaştırmalarda dilden bağımsız kurallar kullanılmasını öneriyor. Bu hata yıllardır biliniyor, ama yeni yapımlarda da hâlâ zaman zaman karşımıza çıkıyor.

Bölge ayarlarının yan etkileri

Türkçe karakterlerle doğrudan ilgili olmasa da Türkiye bölge ayarları başka sürprizler de yaratabilir:

• Ondalık virgül Türkçede ondalık ayırıcı virgüldür, İngilizcede noktadır. Ayar dosyasında 1.5 yazan bir değeri sistemin bölge ayarına göre okuyan oyun, bu değeri yanlış yorumlayabilir. Grafik ayarlarının kaydedilmemesi veya fizik değerlerinin tuhaflaşması bu yüzden yaşanabilir.

• Kullanıcı klasörü adı Windows kullanıcı adınızda ş, ğ veya ı gibi harfler varsa kayıt dosyalarını bu klasöre yazmaya çalışan bazı eski oyunlar ve araçlar hata verebilir.

• Alfabetik sıralama Türkçede ç, ğ, ı, ö, ş ve ü kendi yerlerinde sıralanır. Sıralamayı İngilizce kurallarına göre yapan bir oyunda bu harflerle başlayan kayıtlar listenin sonuna düşebilir.

Çeviri yaparken gözden kaçan küçük ayrıntılar

Bazı sorunlar çevirinin kendisinden doğar. Oyunda yer alan isimler, kısaltmalar ve tuş adları gibi değişkenler cümlenin içine sonradan yerleştirildiğinde ek ve büyük harf kuralları bozulabilir. Örneğin başlıkta otomatik olarak büyütülen “bilgi” kelimesi, yanlış kural uygulandığında “BİLGİ” yerine “BILGI” olarak görünür; çevirmen metni doğru yazmış olsa bile hata ekranda kalır. Ayrıca bazı oyunlar metni ekrana basarken harfleri tek tek ölçer; fonttaki Türkçe harflerin genişlik bilgisi eksikse harfler üst üste binebilir veya aralarında boşluk açılabilir. Bu tür ayrıntılar ancak oyun içinde test edilerek fark edilir.

Oyuncu olarak neler yapabilirsiniz?

Sorunun kaynağını oyunun kodu oluşturduğunda kalıcı çözüm geliştiricinin elindedir; yine de bazı adımlar işinizi kolaylaştırır:

1. Önce oyunun güncel olduğundan emin olun ve sorun devam ediyorsa ekran görüntüsüyle birlikte geliştiriciye bildirin. Hatayı ayrıntılı tarif etmek, düzeltme olasılığını artırır.

2. Eski bir oyunda ý, þ, ð türü simgeler görüyorsanız Windows'un bölge ayarlarındaki “Unicode olmayan programlar için dil” seçeneğinin Türkçe olup olmadığını kontrol edin. Bu ayar sistem genelini etkilediği için değiştirdikten sonra bilgisayarı yeniden başlatmanız gerekir.

3. Ayarlar kaydedilmiyorsa veya sayısal değerler bozuluyorsa sorunun ondalık ayırıcıdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını oyunun topluluk sayfalarında araştırın.

4. Topluluk yaması kullanıyorsanız yamanın hangi oyun sürümü için hazırlandığına bakın; oyun güncellendiğinde font dosyaları değişirse harfler yeniden bozulabilir.

Hangar Çeviri gibi gönüllü ekipler, makine çevirisi kullanmadan insan eliyle hazırladıkları ücretsiz yamalarda font ve kodlama sorunlarını da tek tek ele alır. Bir yamayı kurduktan sonra harflerde sorun görürseniz yama sayfasındaki kurulum adımlarını yeniden gözden geçirmek çoğu zaman yeterlidir.

Sık sorulan sorular

Neden ç, ö ve ü görünüyor da ı, ş, ğ görünmüyor?

ç, ö ve ü Fransızca ve Almanca gibi yaygın dillerde de kullanıldığı için çoğu fontta zaten bulunur; ı, ş, ğ ve İ ise Türkçeye özgü olduğundan Türkçeyi hedeflemeyen fontlarda genellikle yer almaz.

Kutu ve soru işareti ile garip simgeler aynı sorun mu?

Hayır; boş kutu ya da soru işareti genellikle fontta harfin olmadığını, ý veya ı gibi simgeler ise metnin yanlış karakter kodlamasıyla okunduğunu gösterir.

Bilgisayarımın dilini İngilizce yapmak sorunu çözer mi?

Türkçe I sorunu ve ondalık virgül kaynaklı hatalarda bölge biçimini değiştirmek oyunun açılmasını sağlayabilir, ancak eksik font kaynaklı harf sorunlarına etkisi olmaz.

Kaynak: Microsoft Learn