Polybius Efsanesi: İnsanların Aklını Silen Atari Oyunu Hiç Var Oldu mu?

Efsane ne anlatıyor?

Hikâyenin en yaygın hâline göre 1981'de Portland, Oregon'daki birkaç oyun salonuna kimsenin tanımadığı, siyah kasalı bir atari makinesi gelir. Oyun soyut, hızlı ve hipnotik görüntülere sahiptir. Oyuncular makinenin başından kalkamaz; ardından baş ağrısı, uykusuzluk, kâbus ve hafıza kaybı gibi şikâyetler başlar. Bazı versiyonlarda takım elbiseli adamların gece makineleri açıp veri topladığı, birkaç hafta sonra ise makinelerin iz bırakmadan kaybolduğu anlatılır.

Yapımcı olarak ise Almanca kulağa hoş gelen bir isim verilir: Sinneslöschen. Kabaca “duyuları silme” ya da “akıl silme” gibi bir anlamı olduğu söylenen bu ad, hükümetin gizli bir zihin kontrolü deneyi yürüttüğü iddiasının çekirdeğini oluşturur.

İlk iz: Bir internet sayfası

Polybius hakkındaki en eski kayıt 1981'den değil, internet çağından geliyor. Bilinen ilk çevrim içi bahis, eski atari makinelerini listeleyen coinop.org sitesindeki bir giriş. Bu kayıt sitede 1998 tarihiyle görünse de araştırmacılar girişin aslında birkaç yıl sonra eklendiğini düşünüyor; arşivlenmiş bir sürümde sayfa, “bu oyunu duyan var mı?” diye soran belirsiz bir notla duruyor.

İsmin kendisi de efsaneyi besleyen ayrıntılardan biri. Polybius, Antik Yunan'da yaşamış bir tarihçinin adı ve bu tarihçi, harfleri bir tablo üzerinden sayılara çeviren ve bugün “Polybius karesi” olarak bilinen bir şifreleme yöntemiyle anılıyor. Gizli mesajlar, şifreler ve zihin kontrolü üzerine kurulu bir hikâye için bundan daha uygun bir isim bulmak zor. Bazı meraklılar bu yüzden ismin rastgele değil, efsaneyi yazan kişi tarafından bilinçli olarak seçildiğini düşünüyor; bu da bir teori, ama hikâyenin baştan bir kurgu olarak tasarlandığı fikriyle uyumlu. Hikâye 2000'li yılların başında Usenet ve forumlarda yayıldı, basındaki bilinen ilk anılması ise GamePro dergisinin Eylül 2003 sayısında oldu.

Burada önemli bir nokta var: 1981'de gerçekten var olan, insanları etkileyen ve resmî kurumların dikkatini çeken bir oyun olsaydı, o dönemin yerel gazetelerinde, sektör yayınlarında ya da telif kayıtlarında mutlaka bir iz kalırdı. Polybius için bunların hiçbiri yok. Efsane, ortaya çıktığı iddia edilen tarihten yaklaşık yirmi yıl sonra yazılı hâle geliyor.

Efsaneye karışan gerçek olaylar

Polybius'u bu kadar ikna edici yapan şey, tamamen boşluktan doğmamış olması. Araştırmacılar, hikâyenin dönemin gerçek olaylarından beslendiğini gösteriyor:

• Portland'daki hastalanmalar 1981'de Portland'da iki oyuncunun aynı salonda oyun oynarken rahatsızlandığı biliniyor. Bu olayların gizemli bir makineyle değil, uzun süre aralıksız oynamanın etkileriyle ilişkili olduğu düşünülüyor.

• FBI baskınları Aynı dönemde FBI, Portland'daki bazı oyun salonlarına baskın yaptı. Ancak bunun nedeni zihin kontrolü değil, kumar makinesine dönüştürülmüş yasa dışı cihazlardı. Salonlarda “takım elbiseli adamlar” görüldüğü fikrinin kaynağı muhtemelen bu.

• Berzerk ölümü 1982'de Illinois'de bir genç Berzerk oynarken kalp yetmezliğinden hayatını kaybetti. Ölümün oyunla doğrudan bir ilgisi yoktu, ama “lanetli atari makinesi” söylentilerini besledi.

Bu üç olay, Soğuk Savaş yıllarının devlet deneylerine dair genel kaygısıyla birleşince ortaya mükemmel bir şehir efsanesi tarifi çıkıyor: gerçek bir şehir, gerçek bir dönem, gerçek bazı olaylar ve tam ortada doğrulanamayan bir boşluk.

Kim uydurdu?

Bu sorunun kesin bir yanıtı yok. Yıllar içinde birkaç kişi efsanenin arkasında olduğunu iddia etti. 2006'da kendini “Steven Roach” olarak tanıtan bir forum kullanıcısı, Sinneslöschen'i kendisinin kurduğunu ve oyunun aslında küçük bir prototip olduğunu öne sürdü; bu açıklama efsaneye yeniden ilgi uyandırdı ama hiçbir belgeyle desteklenmedi. Başka iddialarda efsanenin bir internet kullanıcısı tarafından şaka olarak yazıldığı ileri sürüldü. Bunların hiçbiri doğrulanmadı.

Şüpheci araştırmacı Brian Dunning, 2013'te Skeptoid programında konuyu ayrıntılı biçimde inceledi ve efsaneyi destekleyen bir kanıt bulamadı. Bugün genel kabul, Polybius'un 1981'de var olmadığı, internetin ilk yıllarında doğan bir kurgu olduğu yönünde.

Efsaneden gerçek oyuna

İşin ironik tarafı, Polybius bugün gerçekten oynanabilir. Ama bunlar efsanedeki makine değil, efsaneden ilham alan yeni yapımlar. 2007'de Rogue Synapse, Polybius adında ücretsiz bir Windows oyunu yayımladı. 2017'de ise Llamasoft, Jeff Minter'ın imzasını taşıyan ve PlayStation 4'te sanal gerçeklik desteği sunan Polybius'u çıkardı. Bu oyunlar efsanenin “psikedelik ve hipnotik” atmosferini bilinçli olarak yorumluyor; kimsenin aklını silmiyor.

Polybius pop kültürde de kendine yer buldu. 2006'da The Simpsons'ın bir bölümünde Polybius kabinine kısa bir gönderme yapıldı, 2017'de ise efsaneyi inceleyen yedi bölümlük The Polybius Conspiracy adlı bir podcast yayımlandı. Her yeni gönderme, efsanenin biraz daha “gerçekmiş gibi” hissettirmesine katkı sağladı.

Bugün ne biliniyor?

Özetle durum şu:

• 1981'de Polybius adında bir oyunun üretildiğine, satıldığına ya da salonlara konduğuna dair hiçbir belge yok.

• Sinneslöschen adında bir şirketin varlığı kanıtlanmadı.

• Efsanenin bilinen ilk kaydı 1990'ların sonu ile 2000'lerin başı arasında internette ortaya çıkıyor.

• Hikâyede geçen hastalanmalar ve FBI baskınları gibi bazı olaylar gerçek, ancak gizemli bir makineyle ilgileri yok.

Polybius'u sevmek için var olması gerekmiyor. Atari salonlarının altın çağına, Soğuk Savaş paranoyasına ve internetin bir hikâyeyi nasıl efsaneye dönüştürebildiğine dair güzel bir ders olarak okunabilir.

Sık sorulan sorular

Polybius gerçek bir oyun mu?

1981'de var olduğu iddia edilen Polybius makinesine dair hiçbir kanıt yok; şehir efsanesi kabul ediliyor. Bugün oynanabilen Polybius oyunları ise 2007 ve 2017'de efsaneden ilham alınarak yapılmış yeni yapımlar.

Sinneslöschen ne demek?

Efsanede oyunun yapımcısı olarak geçen, Almanca kökenli izlenimi veren bir isim. Genellikle “duyuları silmek” ya da “akıl silmek” gibi yorumlanıyor. Böyle bir şirketin var olduğu kanıtlanmadı.

Polybius efsanesi nereden çıktı?

Bilinen ilk kayıt, eski atari makinelerini listeleyen coinop.org sitesindeki bir giriş. Hikâye 2000'lerin başında forumlarda yayıldı ve 2003'te ilk kez bir dergide anıldı.

Polybius efsanesinde gerçek olan bir şey var mı?

Evet, bazı parçalar gerçek: 1981'de Portland'da oyun salonunda rahatsızlanan oyuncular ve kumar cihazları nedeniyle yapılan FBI baskınları yaşandı. Ancak bu olayların gizemli bir zihin kontrolü makinesiyle ilgisi yok.

Kaynak: Wikipedia