Türkçe Dublaj Nasıl Yapılır? Oyun Seslendirme Süreci Adım Adım

Bu yazıda süreci, sahne arkasında neler olduğunu merak eden oyuncular için sade bir dille anlatıyoruz.

Dublajı altyazıdan ayıran şey: zaman ve ağız

Altyazıda bir cümle biraz uzun olursa okur hızlı okur, sorun büyümez. Seslendirmede ise her replik belirli bir süreye sığmak zorundadır. Oyunlarda karakterin yüz animasyonu çoğu zaman orijinal ses kaydına göre hazırlanmıştır; Türkçe replik çok uzun kalırsa karakter susmuşken ses devam eder, çok kısa kalırsa ağız boşta oynar. Bazı motorlar dudak hareketini ses dosyasından otomatik üretir, bazıları ise önceden hazırlanmış animasyon kullanır. İkinci durumda süre uyumu çok daha önemlidir.

Bunun yanında oyunlar etkileşimlidir: aynı karakterin yüzlerce kısa tepki cümlesi, savaş bağırışları, nefes ve hasar sesleri vardır. Bir filmde sahne bir kez dublajlanır; oyunda ise bir cümlenin hangi durumda çalacağını önceden bilmek bazen mümkün değildir.

1. Ses dosyalarının ve repliklerin çıkarılması

İlk iş, oyunun hangi sesleri nerede sakladığını bulmaktır. Büyük yapımlarda sesler genellikle arşiv dosyalarının içinde, çoğu zaman Wwise veya FMOD gibi ses ara yazılımlarının paketleri hâlinde durur. Bu sistemlerde her replik bir kimlik numarasıyla eşleşir ve farklı diller ayrı klasörlerde ya da ayrı paketlerde tutulur. Resmî bir yerelleştirmede ekip bu yapıya geliştiriciden erişir; gönüllü bir dublaj projesinde ise önce dosya biçimini çözmek, hangi dosyanın hangi cümleye ait olduğunu eşleştirmek gerekir. Projelerin en uzun süren ve en teknik kısmı çoğu zaman budur.

Bu aşamanın sonunda elde bir döküm olur: her satırın kimliği, orijinal metni, orijinal ses süresi ve mümkünse hangi karaktere ve sahneye ait olduğu.

2. Senaryo uyarlaması

Altyazı için yapılmış bir çeviri doğrudan okunarak seslendirilmez. Uyarlama yapan kişi metni yüksek sesle söylenince doğal duracak biçimde yeniden kurar. Dikkat edilen başlıca noktalar şunlardır:

• Süre ve hece sayısı Türkçe cümle, orijinal kaydın süresine yakın olmalıdır. Gerekirse anlam korunarak kısaltılır veya genişletilir.

• Dudak kapanmaları Yakın çekim sahnelerde b, m, p gibi dudakların kapandığı seslerin yerine denk gelmesi inandırıcılığı artırır.

• Konuşma dili Yazıda kusursuz görünen bir cümle konuşmada yapay durabilir. Karakterin yaşı, kişiliği ve hitap biçimi (sen ya da siz) baştan sona tutarlı olmalıdır.

• Telaffuz notları Özel isimlerin, yer adlarının ve uydurma terimlerin nasıl okunacağı önceden belirlenir; aksi hâlde aynı isim farklı kayıtlarda farklı söylenir.

3. Ses seçimi ve yönetmenlik

Her karakter için orijinal sesin tınısına, yaşına ve enerjisine yakın bir seslendirmen aranır. Oyun dublajında oyuncular çoğunlukla görüntüyü izleyerek değil, satır listesi üzerinden kayıt yapar. Bu yüzden yönetmenin ya da proje sorumlusunun her satır için bağlam notu vermesi gerekir: karakter fısıldıyor mu, koşuyor mu, telsizden mi konuşuyor, sinirli mi? Bağlam notu olmayan kayıtlarda ton hataları kaçınılmazdır.

Diyalogların yanında efor sesleri de ayrı bir iştir. Zıplama, darbe alma, nefes nefese kalma ve çığlık gibi sesler çoğu zaman ayrı bir oturumda, art arda kaydedilir.

4. Kayıt

Kayıt ortamının sessiz ve yankısız olması ilk şarttır. Bunun yanında tutarlılık en az kalite kadar önemlidir: aynı karakterin kayıtları farklı günlerde, farklı mikrofon mesafesiyle ya da farklı odalarda alınırsa oyunda sesin rengi sahneden sahneye değişir. Bu yüzden mikrofon, ayarlar ve oturma düzeni proje boyunca mümkün olduğunca sabit tutulur. Dosyalar genellikle orijinal seslerin örnekleme hızına uygun biçimde kaydedilir, böylece sonradan dönüştürme kaynaklı kayıp yaşanmaz.

5. Kurgu, temizlik ve miksaj

Kayıttan sonra her satır ayrı dosya olarak kesilir, gereksiz nefesler ve ağız sesleri temizlenir, ses seviyeleri birbirine eşitlenir. Orijinal kayıtlarda telsiz, maske ya da yankı gibi bir efekt varsa Türkçe kayda da benzer işlem uygulanır. Oyunlarda müzik ve efektler genellikle ayrı katmanlarda çaldığı için diyalog tek başına değiştirilebilir; ancak ara sahne videolarında ses görüntüye gömülü olabilir. Bu durumda yalnızca konuşmayı değiştirmek çok daha zordur ve bazen videonun ses kanalının tamamen yeniden hazırlanması gerekir.

6. Oyuna yerleştirme ve test

Hazır dosyalar, orijinallerle aynı ad, biçim ve yapıda paketlenip oyuna geri yerleştirilir. Ardından oyun baştan sona oynanarak kontrol edilir: Doğru cümle doğru yerde çalıyor mu, ses altyazıyla örtüşüyor mu, bir replik erken kesiliyor mu, iki ses üst üste biniyor mu? Test sırasında bulunan hatalar yeniden kayda ya da yeniden kurguya döner.

Oyunun kendisi güncellendiğinde ses paketleri değişebilir. Bu durumda dublaj dosyalarının yeni sürüme göre yeniden uyarlanması gerekebilir; dublajın altyazı yamalarına göre güncellemelerden daha çok etkilenmesinin nedeni budur.

Neden bu kadar uzun sürer?

Kısa bir oyunda bile yüzlerce, büyük yapımlarda on binlerce satır olabilir. Her karakter için ayrı seslendirmen, her satır için bağlam, her sahne için test gerekir. Gönüllülerle yürüyen projelerde kayıtların insanların boş zamanına göre planlanması da takvimi uzatır. Bu yüzden bir dublaj çalışması için verilen süreler, altyazı çevirilerine göre her zaman daha uzundur.

Dublajlı oynarken işinize yarayacak küçük notlar

• Pek çok oyunda ses dili ile metin dili ayrı ayarlardır; dublaj kurduğunuzda ses dilinin doğru seçili olduğundan emin olun.

• Dublajlı oynarken de altyazıyı açık tutmak, kalabalık sahnelerde kaçan cümleleri yakalamanızı sağlar.

• Oyun güncellendikten sonra İngilizce sesler geri gelirse, dublajın yeni sürümle uyumlu olup olmadığını ilgili sayfadan kontrol edin.

Seslendirmenin önemli yer tuttuğu, anlatıcının neredeyse ana karakter olduğu bir oyunu merak ediyorsanız şu sayfaya göz atabilirsiniz: The Stanley Parable Ultra Deluxe Türkçe Yama. Maskot korku sevenler için ise Poppy Playtime Türkçe Yama sayfası da bulunuyor.

Kaynak: Wikipedia