Türkçe Yama Nasıl Yapılır? Oyun Çevirisine Adım Adım Başlangıç

Başlamadan önce: yasal ve etik sınırlar

Türk hukukunda çeviri, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 6. maddesinde sayılan işlenme eserlerden biridir. Yani bir oyunun metnini çevirdiğinizde ortaya çıkan şey, asıl eserden bağımsız değildir ve asıl eserin sahibinin haklarına bağlıdır. Topluluk çevirileri çoğu zaman geliştiricilerin hoşgörüsüyle ya da açık izniyle yaşar. Bu yüzden şu çizgileri baştan net tutun (bu bölüm hukuki danışmanlık değildir; şüphede kaldığınızda bir uzmana danışın):

• Oyunun kendisini dağıtmayın. Yama yalnızca çeviri dosyalarını ya da değişiklik farkını içermeli; oyunun tamamı, çalıştırılabilir dosyası veya ses ve görsel arşivleri yamaya konmamalı.

• Korsan sürümlere destek vermeyin. Yamanızı yalnızca yasal yollarla satın alınmış ya da ücretsiz dağıtılan sürümler için hazırlayın; kopya koruması kırma, lisans atlatma gibi konulara hiç girmeyin.

• Geliştiricinin isteğine uyun. Geliştirici veya yayıncı yamanın kaldırılmasını isterse kaldırın. Pek çok stüdyo topluluk çevirisine sıcak bakar; yazıp izin istemek çoğu zaman beklediğinizden kolaydır.

• Kullanım şartlarını okuyun. Bazı oyunların son kullanıcı sözleşmesi dosyalarda değişiklik yapmayı veya tersine mühendisliği kısıtlar. Çevrim içi ve hile korumalı oyunlarda dosya değiştirmek hesap yaptırımına yol açabilir.

• Emeği belirtin. Başka bir ekibin çevirisini izinsiz alıp kendi adınızla yayımlamak hem etik dışıdır hem de çevirmenin kendi işlenme eser haklarını çiğner.

1. Adım: Oyunun motorunu tanıyın

Hangi aracı kullanacağınızı oyun motoru belirler. Kurulum klasörüne bakmak çoğu zaman yeterli bir ipucu verir:

• Unity Oyunun yanında OyunAdı_DataKopyala adlı bir klasör ve UnityPlayer.dllKopyala dosyası bulunur. Metinler genellikle .assetsKopyala dosyalarında, AssetBundle dosyalarında veya StreamingAssetsKopyala klasöründe durur.

• Unreal Engine ContentKopyala altında PaksKopyala klasörü ve içinde .pakKopyala (yeni sürümlerde ayrıca .utocKopyala ve .ucasKopyala) dosyaları görürsünüz. Çeviriler .locresKopyala dosyalarındadır.

• GameMaker Oyun verilerinin büyük kısmı tek bir data.winKopyala dosyasına paketlenmiştir.

• Ren'Py gameKopyala klasöründe .rpyKopyala betikleri ya da .rpaKopyala arşivleri bulunur. Motorun kendi çeviri sistemi, çevirileri game/tl/dil_adıKopyala klasörüne yerleştirir.

• Godot Oyun verisi çoğunlukla bir .pckKopyala paketindedir; motor, çeviri için CSV ve gettext .poKopyala biçimlerini destekler.

Motoru öğrendikten sonra o motorda daha önce yapılmış topluluk çalışmalarını, araçların belgelerini ve forum tartışmalarını okuyun. Kendi oyununuza özgü bir tuzak (şifreli arşiv, özel dosya biçimi, imza kontrolü) varsa bunu en baştan öğrenmek, haftalarca emek verdikten sonra öğrenmekten iyidir.

2. Adım: Metin dosyalarını bulun ve çıkarın

Bazı oyunlarda metinler düz CSV, JSON veya XML dosyalarında açıkça durur; bu en şanslı senaryodur. Çoğu zaman ise metinler bir arşivin içindedir ve önce açılmaları gerekir. Sık karşılaşılan durumlar:

• Unreal oyunlarında .locresKopyala dosyası anahtar ve metin çiftlerinden oluşur; topluluk araçlarıyla CSV gibi düzenlenebilir biçimlere aktarılıp geri alınabilir.

• Unity oyunlarında metin bir TextAsset içinde CSV veya JSON olarak, bir yerelleştirme eklentisinin tablosunda ya da doğrudan sahne nesnelerinin içinde bulunabilir. Bu son durum en zahmetlisidir.

• Ren'Py gibi motorlarda proje dosyalarına erişebiliyorsanız motorun kendi "Generate Translations" özelliği çeviri şablonlarını sizin için üretir.

Araç uyarısı: Arşiv açma ve dosya düzenleme araçlarının büyük kısmı resmî değildir; oyun ya da motor şirketiyle bağı olmayan gönüllülerin projeleridir. Bu araçları yalnızca resmî depolarından indirin, lisanslarını okuyun ve oyunun telif hakları ile kullanım şartlarına saygı çerçevesinde, yalnızca çeviri amacıyla kullanın. Çıkardığınız görsel, ses veya model dosyalarını ayrıca paylaşmayın.

3. Adım: Çeviriyi yapın, ama önce sözlük kurun

Çeviriye satır satır dalmadan önce iki belge hazırlayın: bir terim sözlüğü ve kısa bir üslup rehberi. Sözlükte eşya, yetenek, mekân ve menü adlarının tek bir karşılığı olsun. Üslup rehberinde oyuncuya "sen" mi "siz" mi diye hitap edileceğini, karakterlerin konuşma tarzını ve özel adların çevrilip çevrilmeyeceğini yazın. Birden fazla kişi çalışıyorsa bu iki belge olmadan tutarlılık sağlamak neredeyse imkânsızdır.

Çeviri sırasında en sık yapılan teknik hatalar şunlardır:

• Değişkenleri bozmak {0}Kopyala, %sKopyala, {PlayerName}Kopyala gibi yer tutucular aynen kalmalıdır. Silinen veya değiştirilen bir değişken oyunu çökertebilir.

• Etiketleri kırmak Renk, kalınlık veya simge etiketleri (ör. <color=red>Kopyala) açılıp kapanmalı, içindeki adlar çevrilmemelidir.

• Bağlamı bilmeden çevirmek "Save" bir menüde "Kaydet", bir görev metninde "Kurtar" olabilir. Metin dosyaları genellikle sahne sırasıyla gelmez; emin olmadığınız satırı oyunda bulun.

• Uzunluğu unutmak Türkçe sözcükler İngilizceden uzun olabilir. Düğme ve menü metinleri sınırlı alana sığmalıdır.

Hikâye ağırlıklı ve iki kişilik oyunlarda, örneğin bir çiftin atışmalarıyla ilerleyen It Takes Two gibi yapımlarda, esprinin ve tonun korunması kelime kelime doğruluktan daha önemlidir. Bu noktada makine çevirisi taslak olarak işe yarasa da son metin mutlaka bir insanın elinden geçmelidir.

4. Adım: Geri paketleyin ve Türkçe karakterleri kontrol edin

Çevrilen metni oyunun beklediği biçime geri koymak, çıkarma işleminin tersidir: aynı dosya adı, aynı kodlama (çoğunlukla UTF-8), aynı anahtarlar. Burada Türkçeye özgü en büyük engel yazı tipidir. Pek çok oyunun font dosyası yalnızca İngilizce ve bazı Batı Avrupa harflerini içerir. ç, ö, ü çoğu zaman sorunsuz görünürken ğ, ş, ı, İ boş kutu ya da hiç görünmeyen bir boşluk olarak çıkabilir. Çözüm, oyunun font dosyasına bu harfleri eklemek ya da uyumlu bir yedek font tanımlamaktır; eklediğiniz fontun lisansının buna izin verdiğinden emin olun.

5. Adım: Oyunda test edin

Bir yamanın kalitesi, testin kalitesi kadardır. Mümkünse çeviriyi yapmayan birine oynatın ve şu listeyi izleyin:

1. Oyunu yeni bir kayıtla başlatın; ana menü, ayarlar, kontrol ekranı ve kayıt yükleme ekranlarını gezin.

2. Her bölümü oynayıp kutudan taşan, kesilen veya üst üste binen metinleri not edin.

3. Değişken içeren satırları (sayılar, eşya adları, oyuncu adı) farklı durumlarda görün; Türkçe eklerin değişkenle uyumlu olup olmadığını kontrol edin.

4. Altyazı zamanlamasını ve okunabilirliğini kontrol edin.

5. Hataları oyun sürümü, konum, beklenen ve görülen metinle birlikte bir tabloda toplayın.

6. Adım: Dağıtım ve bakım

Yamayı paylaşırken oyunun hangi sürümüyle test edildiğini, hangi platformda (Steam, Epic, GOG, Xbox) çalıştığını, nasıl kurulup nasıl kaldırılacağını açıkça yazın. Kullanıcıya kurulumdan önce orijinal dosyaları yedeklemesini söyleyin. Oyun güncellendikçe metin anahtarları değişebileceği için yama da güncellenmek zorunda kalabilir; bu yüzden çeviri dosyalarınızı düzenli tutun ve değişiklik notları yayımlayın. Kurulumu kolaylaştırmak istediğinizde yedekleme ve geri alma işini otomatik yapan çözümler, kullanıcıların hata yapma riskini azaltır.

Tek başına mı, ekiple mi?

Küçük bir bağımsız oyunu tek başınıza çevirebilirsiniz. Büyük bir yapımda ise çeviri, redaksiyon, test, araç geliştirme ve font ya da görsel düzenleme ayrı uzmanlıklar ister. Hangar Çeviri gönüllü bir oyun çeviri ekibidir ve yamalarını hangarceviri.com'da ücretsiz yayımlar. Bir ekipte deneyim kazanmak isterseniz Aramıza Katıl sayfasından başvurabilirsiniz. Ekiplerin nasıl çalıştığını görmek için sitedeki yamalara da bakabilirsiniz; örneğin It Takes Two Türkçe Yama, Lies of P Türkçe Yama ve Hollow Knight Türkçe Yama sayfaları kurulum ve sürüm bilgisini nasıl sunduğumuzu gösterir.

Sık sorulan sorular

Türkçe yama yapmak için programlama bilmem gerekir mi?

Çevirmen olarak çalışacaksanız gerekmez; metin dosyalarını düzenleyebilmek yeterlidir. Dosyaları çıkaran ve geri paketleyen kişinin ise motoru ve araçları iyi tanıması, gerektiğinde küçük betikler yazabilmesi işi çok hızlandırır.

Hangi oyunla başlamalıyım?

Metin miktarı az, motoru yaygın ve topluluk araçları olgun bir oyunla başlayın. Düz metin dosyası kullanan küçük bir bağımsız oyun, ilk projede bütün süreci görmenizi sağlar.

Makine çevirisiyle yama yapılır mı?

Taslak için kullanılabilir, ancak deyimler, espriler ve karakter tonu çoğu zaman bozulur. Yayımlanacak metnin bir insan tarafından baştan sona düzeltilmesi gerekir.

Yamam bir güncellemeden sonra çalışmazsa ne olur?

Güncelleme yeni satırlar eklediyse bunlar İngilizce görünür; dosya yapısı değiştiyse yama tümden devre dışı kalabilir. Yeni sürümün metinlerini eskisiyle karşılaştırıp yalnızca farkları çevirmek en verimli yoldur.

Çeviri için izin almak zorunlu mu?

Kanun açısından çeviri bir işlenme eser olduğundan hak sahibinin izni esastır. Uygulamada pek çok geliştirici topluluk çevirisine izin verir; en sağlıklı yol yazıp sormak ve yanıtı saklamaktır.

Kaynak: Epic Games