İlk RPG Oyunu Hangisi? Dungeons & Dragons'tan Akalabeth, Ultima ve Wizardry'ye

Her şeyin kaynağı: Dungeons & Dragons (1974)

Gary Gygax ve Dave Arneson'ın geliştirdiği Dungeons & Dragons, 1974'te TSR tarafından yayımlandı. Karakter sınıfları, deneyim puanı, seviye atlama, zindan keşfi ve zarla belirlenen savaşlar, sonraki elli yılın rol yapma oyunlarında defalarca karşınıza çıkacak kavramlardı. Oyun özellikle üniversite kampüslerinde hızla yayıldı ve bilgisayara erişimi olan öğrenciler bu kuralları makinelere öğretmeyi denedi.

Üniversite bilgisayarlarında ilk zindanlar (1975)

Illinois Üniversitesi'nin PLATO eğitim ağı, 1970'lerde grafik terminalleri ve çok kullanıcılı yapısıyla erken oyunlar için verimli bir zemindi. Rusty Rutherford'un 1975 sonunda birkaç haftada yazdığı pedit5, oyuncuyu canavarlarla dolu bir zindana gönderiyordu. Sistem yöneticileri yer kapladığı için oyunu sık sık silse de oyun kısa sürede ilgi topladı. Southern Illinois Üniversitesi'nden Gary Whisenhunt ve Ray Wood'un yazdığı dnd da aynı yıllarda geliştirildi ve sonradan “boss” denecek güçlü düşmanları içeren ilk oyun olarak anılır. Bu oyunlar orthanc ve avatar gibi başka PLATO zindan oyunlarına ilham verdi.

Ev bilgisayarında ilk adım: Akalabeth (1979–1980)

Houston banliyölerinde liseye giden Richard Garriott, 1979 yazında Apple II ile tanıştıktan sonra Applesoft BASIC ile Akalabeth: World of Doom'u yazdı. Oyunu Teksas'ta çalıştığı ComputerLand mağazasında patronuna gösterdi ve mağazada satışa çıkardı. Bir kopyası California Pacific Computer Company'ye ulaşınca şirket Garriott'la anlaşarak oyunu 1980'de yayımladı. Akalabeth, yukarıdan görülen bir dünya haritası ile birinci şahıs bakışlı tel kafes zindanları birleştiriyordu. Bugün çoğu kaynak onu ticari olarak satılan ilk bilgisayar RPG'lerinden biri sayar.

1981: Ultima ve Wizardry

Garriott, Akalabeth'in fikirlerini genişleterek 1981'de Ultima I: The First Age of Darkness'ı çıkardı. Kıtalar, şehirler ve zindanlardan oluşan, serbestçe dolaşılabilen bir dünya haritası, sonraki pek çok RPG'nin şablonu oldu. Aynı yıl Sir-Tech, Andrew Greenberg ve Robert Woodhead'in geliştirdiği Wizardry: Proving Grounds of the Mad Overlord'ı yayımladı. Eylül 1981'de çıkan Wizardry, altı kişilik bir grubu birinci şahıs bakışlı zindanlarda yönetmenizi istiyordu ve kısa sürede yılın en popüler Apple II oyunu oldu. Ultima açık dünyayı, Wizardry ise grup yönetimi ve zindan taramayı temsil eden iki farklı okul olarak tarihe geçti.

Bilgisayar, oyun yöneticisinin yerini alıyor

Masa başı RPG'lerde zarları atan, kuralları uygulayan ve dünyayı anlatan kişi oyun yöneticisiydi. Erken bilgisayar RPG'leri bu görevi makineye devretti: Zar hesapları, envanter kayıtları ve deneyim puanları artık ekranın arkasında tutuluyordu. Wizardry'de ölen bir karakterin kalıcı olarak kaybedilebilmesi, oyunculara masa başındaki gerilimi hissettiren sert bir kuraldı. 1980'lerin ortasında Interplay'in The Bard's Tale'i (1985) ve New World Computing'in Might and Magic'i (1986) Wizardry çizgisini sürdürdü. 1988'de SSI'ın resmî Advanced Dungeons & Dragons lisansıyla yaptığı Pool of Radiance ise masa başı kuralları bilgisayara neredeyse birebir taşıyan “Gold Box” serisini başlattı. Böylece masa başı ile bilgisayar arasındaki bağ, başladığı yere geri dönmüş oldu.

Japonya'ya yolculuk ve JRPG'nin doğuşu

Ultima ve Wizardry Japonya'da da büyük ilgi gördü. Yuji Horii'nin tasarladığı ve Enix'in 1986'da Famicom için yayımladığı Dragon Quest, bu iki oyunun fikirlerini konsol oyuncusuna uygun, sade bir arayüzle yeniden yorumladı. Ardından 1987'de Square'in Final Fantasy'si geldi. Böylece Batı'da bilgisayarlarda doğan RPG, Japonya'da kendi kimliğini kazanarak konsolların en sevilen türlerinden birine dönüştü.

Kısa çizelge

• 1974 — Dungeons & Dragons yayımlanıyor.

• 1975 — PLATO'da pedit5 ve dnd oynanmaya başlıyor.

• 1979 — Richard Garriott Akalabeth'i yazıyor; oyun 1980'de yayımlanıyor.

• 1981 — Ultima I ve Wizardry çıkıyor.

• 1986 — Dragon Quest, JRPG çizgisini başlatıyor.

• 1987 — Final Fantasy yayımlanıyor.

Bugüne etkisi

Bugün oynadığınız neredeyse her RPG'de bu ilk dönemin izleri var: seviye atlama, envanter, karakter sınıfları, zindanlar ve sıra tabanlı savaş. Wizardry'nin birinci şahıs zindan anlayışı Etrian Odyssey gibi serilerde, Ultima'nın açık dünya fikri modern rol yapma oyunlarında yaşıyor. Ultima serisi 1985'te Ultima IV: Quest of the Avatar ile düşmanları yenmek yerine erdemleri kazanmayı amaç edinen bir yapı denedi; bu yaklaşım, bugün pek çok RPG'de gördüğünüz seçim ve sonuç mekaniklerinin erken örneklerinden biri olarak anılır. Kısacası bu türün ilk on yılı, sonraki kırk yılın neredeyse bütün fikirlerini masaya koymuştu. Digital Eclipse'in 2024'te yayımladığı Wizardry yeniden yapımı da ilk oyunu bugünün oyuncusuna tanıtan bir arşiv çalışması niteliğinde. Sıra tabanlı savaşı gerçek zamanlı tepkilerle birleştiren Clair Obscur: Expedition 33 gibi yeni oyunlar da bu köklerin hâlâ verimli olduğunu gösteriyor.

Clair Obscur: Expedition 33'ü Türkçe oynamak isterseniz Clair Obscur: Expedition 33 Türkçe yama sayfasını ziyaret edebilirsiniz. Gönüllü ekibimizin makine çevirisi kullanmadan insan eliyle hazırladığı yama, hangarceviri.com'da ücretsizdir.

Sık sorulan sorular

İlk bilgisayar RPG'si hangisidir?

Genellikle 1975 yapımı PLATO oyunları pedit5 ve dnd gösterilir; kesin sıralama kaynaklara göre değiştiği için ikisi de “bilinen ilk örnekler” olarak anılır.

Akalabeth neden önemli?

Ev bilgisayarında satılan ilk RPG'lerden biri olması ve Richard Garriott'un Ultima serisine giden yolunu açması nedeniyle türün dönüm noktalarından biri sayılır.

Ultima mı önce çıktı, Wizardry mi?

İkisi de 1981'de yayımlandı; Ultima I yılın ilk yarısında, Wizardry ise Eylül 1981'de piyasaya çıktı.

Kaynak: Wikipedia